Sau 20 năm khai thác, Nhà máy điện Phú Mỹ 2.2 - dự án BOT (xây dựng - vận hành - chuyển giao) được cấp phép thông qua đấu thầu quốc tế được đơn vị vận hành bàn giao cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam tiếp tục khai thác.
Ngày 4.2, tại Hà Nội, Bộ Công thương tổ chức lễ ký kết bàn giao và tiếp nhận Nhà máy điện Phú Mỹ 2.2 giữa Công ty TNHH Năng lượng Mê Kông và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Hoàng Long tham dự.
Lễ ký kết bàn giao và tiếp nhận Nhà máy điện Phú Mỹ 2.2 diễn ra tại trụ sở Bộ Công thương trong sáng 4.2
ẢNH: EVN
Bắt đầu vận hành thương mại từ ngày 4.2.2005, sau hơn 20 năm khai thác, Nhà máy điện Phú Mỹ 2.2 đã kết thúc thời hạn vận hành theo quy định tại hợp đồng BOT để chuyển giao cho phía Việt Nam. Trong đó, EVN là đơn vị đại diện tiếp nhận để tiếp tục vận hành, khai thác.
Theo Bộ Công thương, từ khi đi vào vận hành đến nay, Nhà máy điện Phú Mỹ 2.2 đã cung cấp hơn 90 tỉ kWh lên lưới điện quốc gia, góp phần đảm bảo nguồn điện phục vụ sản xuất và sinh hoạt, phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu nói riêng và các tỉnh, thành phía nam nói chung.
Sau khi được EVN tiếp nhận, dự kiến mỗi năm nhà máy này sản xuất, đóng góp khoảng 4,6 tỉ kWh điện năng cho hệ thống điện quốc gia, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và ổn định hệ thống điện, phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội.
Trước đó, vào lúc 0 giờ 00 ngày 4.2, Công ty EPS (đơn vị trực thuộc Tổng công ty Phát điện 3 - CTCP) đã chính thức tiếp quản công tác vận hành bảo dưỡng sửa chữa Nhà máy điện Phú Mỹ 2.2 theo hợp đồng dịch vụ cho EVN.
Nhà máy điện Phú Mỹ 2.2 là dự án BOT (xây dựng - vận hành - chuyển giao) đầu tiên tại Việt Nam được cấp phép thông qua đấu thầu quốc tế và được tài trợ hoàn toàn bởi các nhà đầu tư nước ngoài.
Dự án được thành lập từ một tổ hợp các tập đoàn thương mại và năng lượng, gồm: EDF (Pháp), Tập đoàn Sumitomo (Nhật Bản), JERA (Nhật Bản), được vận hành bởi Công ty TNHH Năng lượng Mê Kông.
Nhà máy nằm trong Trung tâm Điện lực Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, có tổng công suất 715 MW với công nghệ tuabin khí chu trình hỗn hợp.
Ở thời điểm đầu tư, dự án có tổng vốn 400 triệu USD, trong đó 25% vốn được tài trợ từ các cổ đông và 75% vốn được tài trợ bởi các ngân hàng và định chế tài chính như: Ngân hàng Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Tổ chức Xúc tiến và tham gia hợp tác kinh tế (PROPARCO).
Theo lãnh đạo EVN, với vị trí xây dựng mang tính chiến lược cho lưới điện quốc gia, Nhà máy điện Phú Mỹ 2.2 đóng vai trò quan trọng trong hệ thống điện quốc gia, góp phần đảm bảo cung cấp điện phục vụ sản xuất và sinh hoạt của các tỉnh phía nam xét trên cả khía cạnh công suất và điện năng.
Dự án sẽ tiêu tốn 6 tỷ USD và dự kiến đi vào hoạt động vào năm 2027.
Abu Dhabi sẽ sớm trở thành nơi đặt trang trại năng lượng mặt trời công suất 5,2 GW – giành vị trí hàng đầu trên bảng xếp hạng nhà máy năng lượng mặt trời toàn cầu.
Đó là một phần của dự án quy mô lớn sắp được xây dựng tại thủ đô của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất bởi Công ty Năng lượng Tương lai Abu Dhabi hay còn gọi là Masdar và Công ty Điện và Nước Emirates. Đại diện dự án tự tin khẳng định đây sẽ là nhà máy quang điện mặt trời '24/7' đầu tiên trên thế giới kết hợp với Hệ thống lưu trữ năng lượng pin (BESS).
Bộ Năng lượng Hoa Kỳ ước tính rằng cần 1,887 triệu tấm pin mặt trời để tạo ra chỉ 1 GW điện. Theo đó, nhà máy 5,2 GW của Abu Dhabi có thể cần gần 10 triệu tấm pin để hoàn thành công việc. Trong khi đó, nhà máy điện mặt trời Al Dhafra, được khánh thành tại Abu Dhabi vào tháng 11 năm 2023, có 4 triệu tấm pin được lắp đặt trên diện tích 21 km vuông (8,1 dặm vuông ). Như vậy, dự án mới của Masdar có thể sẽ cần 52,44 km vuông không gian (20,25 dặm vuông ) - không tính diện tích dành cho BESS. Con số này tương đương với gần 10.000 sân bóng đá.
Một loạt các tấm pin mặt trời tại trang trại năng lượng mặt trời Al Dhafra ở Abu Dhabi. Ảnh: Dhafrah
Dự án ước tính sẽ tiêu tốn 6 tỷ USD và dự kiến đi vào hoạt động vào năm 2027. Mohamed Jameel Al Ramahi, Giám đốc điều hành của Masdar, nói với CNBC rằng dự án sẽ được "quản lý thông qua một giải pháp tích hợp thông minh để cho phép điều độ bất cứ lúc nào trong ngày hay đêm". Với con số 5,2 GW, dự án này đã đánh bại trang trại năng lượng mặt trời 3,5 GW của Power Construction Corp tại tỉnh Tân Cương của Trung Quốc.
Dự án mới ở Abu Dhabi không chỉ mang lại cho UAE danh tiếng lớn mà còn giúp nước này tiến gần hơn đến mục tiêu Không phát thải ròng vào năm 2050.
Theo Abdulaziz Alobaidli, Giám đốc điều hành của Masdar. "Dự án này sẽ theo mô hình tài trợ của nhiều dự án khác tại Abu Dhabi, có khả năng kết hợp vốn chủ sở hữu và nợ tài trợ dự án." Ông cũng mô tả sáng kiến này là "dự án tham vọng nhất của Masdar cho đến nay".
Al Jaber cũng lưu ý rằng sự mở rộng nhanh chóng của các ứng dụng trí tuệ nhân tạo tiêu tốn nhiều năng lượng có thể thúc đẩy nhu cầu năng lượng tăng 250% vào năm 2050. Điều này đồng nghĩa với việc việc sử dụng nhiều nguồn năng lượng khác nhau ngày càng quan trọng hơn.
Một hệ thống tích hợp thông minh giữa nhà máy điện mặt trời và Hệ thống lưu trữ năng lượng pin sẽ cho phép khả năng phân phối điện 24/7. Ảnh: Masdar
Masdar (Abu Dhabi Future Energy Company) là một trong những công ty năng lượng tái tạo phát triển nhanh nhất thế giới. Họ là một trong những đơn vị tiên phong về năng lượng sạch toàn cầu. Masdar liên tục thúc đẩy việc phát triển và triển khai các công nghệ năng lượng mặt trời, gió, địa nhiệt, lưu trữ pin và hydro xanh để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi hệ thống năng lượng và giúp thế giới đạt được tham vọng phát thải ròng bằng không. Được thành lập vào năm 2006, Masdar đã phát triển và đầu tư vào các dự án tại hơn 40 quốc gia với tổng công suất hơn 31,5 gigawatt (GW), cung cấp quyền truy cập năng lượng sạch giá cả phải chăng cho những người cần nhất và giúp thúc đẩy tương lai bền vững hơn.
Thay vì mất 3, 4 năm như các dự án tương tự, đường dây 500 kV mạch 3 chỉ cần hơn 10 tháng, trở thành minh chứng cho việc "không gì là không thể" với một dự án đầu tư công.
'Vượt gió, thắng mưa'
Đường dây 500 kV mạch 3 từ Quảng Trạch (Quảng Bình) đến Phố Nối (Hưng Yên) với gần 520 km đường dây mạch kép giúp kéo điện ra miền Bắc. Đường dây này đi qua nhiều tỉnh, nhiều địa hình phức tạp nhưng trong đó, đoạn đi qua dãy Hoành Sơn (đoạn thuộc Hà Tĩnh) được ngành điện đánh giá là cung đoạn thi công khó nhằn nhất.
Thuộc cung đoạn này, cột số 8 cao 83 m, nặng 315 tấn là cột néo 2 thân, chân lệch nhau 4 m. Đây là một trong những vị trí khó thi công nhất do địa hình phức tạp, ở trên đỉnh Đèo Ngang của dãy Hoành Sơn. Trước đó, nhà thầu xây lắp thi công vị trí này không thể đáp ứng tiến độ bởi sự khắc nghiệt của thời tiết.
"Không chỉ vượt nắng, thắng mưa, anh em công nhân còn phải vượt gió, tìm phương án để 'thắng' những khó khăn này", ông Nguyễn Sỹ Thắng, khi đó là Giám đốc Truyền tải điện Hà Tĩnh, nói.
Thực tế, vị trí này nằm đúng rốn gió do lọt vào giữa hai dãy núi, phía trước là biển. Chưa kể, gió Tây Nam thổi vào thời điểm đó cực đoan hơn mọi năm.
"Gió cực kỳ mạnh, đứng buổi sáng còn không vững, khi cẩu hàng lên, gió đập vào thanh cột, có thể khiến hàng rơi hết", ông Nguyễn Sỹ Thắng nhớ lại.
Với kinh nghiệm quản lý, vận hành hệ thống đường dây 500 kV mạch 1, 2 và một phần mạch 3 đã xong trước đó, Truyền tải điện Hà Tĩnh được tăng cường cùng nhà thầu cho kịp tiến độ. Họ, phần lớn là cán bộ vận hành, quản lý, ra công trường trực tiếp thi công.
Những ngày cuối tháng 8, thời điểm trước khi khánh thành đường dây, ông Thắng cùng hơn 40 công nhân nhiều đêm mất ngủ để tìm phương án thi công vị trí cột này. Mỗi ngày, công nhân được chia thành các nhóm, thay nhau làm việc ở tất cả khung giờ, cả ngày lẫn đêm. Để dựng cột đúng tiến độ, đảm bảo an toàn, họ phải căn ke từng lúc gió lặng để cẩu thiết bị, lắp khung thép.
Ròng rã hơn một tháng như vậy, vị trí số 8 cũng hoàn thành, đủ điều kiện để kéo dây. Cung đoạn đường dây 500 kV Quảng Trạch - Quỳnh Lưu kịp đóng điện vào ngày 27/8, ngay sát Lễ khánh thành toàn công trình, theo đúng tiến độ Thủ tướng yêu cầu.
Không riêng cột số 8, trong quá trình thi công, các kỹ sư, công nhân ngành điện gặp không ít khó khăn do thời tiết. Các tháng 4, 5, 6, 7 và 8 vừa qua, mưa nắng thất thường, khắc nghiệt. Tại các tỉnh Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa thường xuyên nắng nóng gay gắt, nhiều ngày có mưa lớn kèm giông, sét, trên núi thường gió mạnh từ 3-7 tiếng mỗi ngày. Nhiều thời điểm, các đơn vị phải dừng thi công để đảm bảo an toàn cho người lao động và thiết bị.
Cán bộ, công nhân ngành điện thi công trên cột điện có độ cao hàng chục mét, tại cung đoạn Quảng Trạch - Quỳnh Lưu thuộc dự án 500 kV mạch 3, tháng 7/2024. Ảnh: EVNNPT
Nhưng "nắng, gió, mưa" không phải khó khăn duy nhất.
Áp lực tiến độ, khối lượng công việc khổng lồ trong khi nhiều công nghệ lần đầu được ứng dụng cũng khiến các nhà thầu thi công nhiều đêm "mất ăn mất ngủ". Với những việc này, người thợ điện phải sử dụng tới những sáng kiến, sáng tạo và các công nghệ tiên tiến để có thể hoàn thành công việc, đưa dự án về đích đúng thời gian mục tiêu.
Cột số 175 được thiết kế theo công nghệ chế tạo cột liên kết ống (DO) phổ biến trên thế giới, nhưng lần đầu ứng dụng tại dự án siêu cao áp của Việt Nam. Đặc điểm của loại này là cao và nặng, người không thể ôm, không có chân trèo và điểm đứng để thao tác lắp ghép. Chưa kể, vị trí thi công nằm cạnh hồ Bộc Nguyên có 2 mặt tiếp giáp với lòng hồ, có đường vào đi lại rất khó khăn, hiểm trở.
Tại thời điểm đó, đơn vị thi công chưa có kinh nghiệm lắp dựng chủng loại này. Nếu dùng phương pháp thông thường, sử dụng dây thang để trèo vào ống, thời gian nhanh nhất khoảng 50-55 ngày, không đáp ứng tiến độ của dự án. Nhà thầu sau đó đã nghĩ ra cách gia công giá gắn vào các đầu đoạn ống chính để có thể đứng thao tác vòng quanh. Việc này giúp người đứng thao tác thấy chắc chắn, an toàn, có thể ngồi nghỉ ngơi, hạn chế lên - xuống. Tiến độ thi công còn 40-45 ngày, rút ngắn 10 ngày.
Ngoài sáng kiến thi công cột DO vị trí 175 ở trên, nhiều cách làm mới, sáng tạo cũng được áp dụng, đại diện nhà thầu, Tổng giám đốc Tập đoàn PC1 Vũ Ánh Dương cho biết, tại lễ khánh thành cuối tháng 8/2024. Chẳng hạn, họ sử dụng thiết bị bay để kéo rải dây mồi, thay vì làm theo cách truyền thống, cần 10-20 công nhân băng rừng, lội suối để kéo dây từ cột này sang cột kia. Các thiết bị kéo hãm thủy lực đồng bộ cũng được sử dụng để cùng lúc kéo rải 4 dây dẫn kích thước lớn tại các khoảng néo dài. Việc này giúp đẩy tiến độ kéo dây tại các khoảng lớn, vượt rừng, địa hình đồi núi, sông hồ, giao cắt đường giao thông.
Cả hệ thống chính trị vào cuộc
Theo EVNNPT, các dự án có quy mô, khối lượng tương tự phải mất từ 3-4 năm. Chẳng hạn, dự án đường dây 500 kV mạch 3 Pleiku - Mỹ Phước - Cầu Bông dài 437 km thi công trong gần 3 năm, đường dây 500 kV mạch 3 cung đoạn Vũng Áng - Quảng Trạch - Dốc Sỏi - Pleiku 2 dài 740 km cũng gần 4 năm.
Một trong những "chìa khóa" để Đường dây 500 kV mạch 3 về đích với thời gian tính theo tháng là tốc độ giải phóng mặt bằng - điều mà vốn là chướng ngại vật lớn nhất khiến các dự án truyền tải thường mất nhiều năm trời. Khác với đường giao thông, chỉ một vị trí cột gặp vướng mắc trong đền bù, giải phóng mặt bằng cũng khiến cả đường dây truyền tải 200-300 km không thể đóng điện.
Cán bộ, công nhân ngành điện thi công tại dự án đường dây 500 kV mạch 3, tháng 7/2024. Ảnh: EVNNPT
Với dự án 500 kV mạch 3, việc bồi thường, giải phóng mặt bằng thông thoáng có được nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự ủng hộ của người dân.
Dự án này có chiều dài gần 520 km, đi qua địa bàn 211 xã, phường của 43 huyện, thị xã thuộc 9 tỉnh là: Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa, Ninh Bình, Nam Định, Thái Bình, Hải Dương, Hưng Yên. Gần 5.250 hộ gia đình, 96 tổ chức bị ảnh hưởng, trong đó có 167 hộ gia đình phải di dời tái định cư, để nhường 1,83 triệu m2 đất cho thi công. Nhưng chỉ mất 2 tháng, toàn bộ 1.177 vị trí móng được bàn giao cho nhà thầu thi công. Tiếp đó, toàn bộ hành lang tuyến cũng được bàn giao không lâu sau đó.
"Ít có dự án nào mà sự đồng thuận của người dân cao tới như vậy", đại diện EVNNPT cho biết, thêm rằng người dân sẵn sàng nhường đất, nhường chỗ ở, nơi làm ăn, sinh kế cho dự án. Thậm chí, có những hộ gia đình chủ động tháo dỡ nhà cửa, di dời mồ mả cha ông, để dự án sớm đi vào triển khai.
Gia đình ông Vũ Đình Sỹ, xã Thiệu Long, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa là một ví dụ. Gia đình ông có 5 lô đất nằm trong diện di dời. Cửa hàng đồ gỗ, nguồn sống chính của gia đình, cũng được đặt tại đó. Song, theo ông Sỹ, bản thân và gia đình ông đã sớm bàn giao mặt bằng, góp phần để dự án hoàn thành đúng tiến độ bởi "đây là dự án đặc biệt, liên quan đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước".
Hay ông Lê Trọng Ba, thị trấn Hậu Hiền, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa, đã di dời nhà trước khoảng 2 tháng rồi mới lấy tiền đền bù. "Tôi chuyển nhà ra chỗ khác để công trình nhà nước được thuận buồm, tốt đẹp", ông nói.
Tổng giám đốc EVNNPT Phạm Lê Phú nhìn nhận, cơ bản người dân sẽ ủng hộ khi họ hiểu tầm quan trọng của dự án. Để làm được điều đó, từ khi dự án chưa được duyệt, EVNNPT đã làm việc với từng xã, thôn, hộ về phương án bồi thường, giải phóng mặt bằng. Đến khi dự án được phê duyệt, cơ bản hồ sơ bồi thường đã có, là cơ sở để địa phương từng bước bồi thường, vận động người dân di dời.
Nhiều thời điểm, việc thi công dự án đứng trước nguy cơ chậm tiến độ do vướng cơ chế, nguồn lực nhưng đều nhanh chóng được gỡ vướng.
Chẳng hạn, quy định về chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng và thủ tục tác động vào rừng để mở đường thi công tạm là một ví dụ. Nghị định 27 của Chính phủ có hiệu lực thi hành nhanh kỷ lục đã giúp gỡ điểm nghẽn này. Khoảng ba tuần sau khi Nghị định ra đời, vị trí móng cuối cùng thuộc rừng tự nhiên đã hoàn thành mở đường thi công để triển khai đào đúc móng.
Hay với khối lượng công việc khổng lồ, việc cung cấp cột thép là một thách thức lớn. Tại dự án này, gần 520 km mạch kép, tương đương hơn 1.000 km mạch đơn, phải dùng 139.000 tấn thép, gấp hơn 2 lần mạch 1 với thời gian thi công chỉ hơn 6 tháng. Nhưng năng lực của các đơn vị sản xuất trong nước chỉ đáp ứng được 80% công suất yêu cầu của dự án. Chưa kể, một số loại thép mới trong nước không sản xuất được, phải nhập khẩu.
Thời điểm đó, Bộ Công Thương phải gửi công hàm, công điện tới Đại sứ quán và Thương vụ của ba nước Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, nhờ họ hỗ trợ tìm nguồn hàng nhập khẩu vật tư, thiết bị, nhất là cột thép. Chủ đầu tư cũng phải cử người trực tiếp sang làm việc với các nhà sản xuất thiết bị, vật tư nước ngoài để đàm phán, thu xếp việc nhập khẩu hàng. Nhờ vậy, 1.000 container vật tư, thiết bị từ các nước đã được Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, đơn vị vận tải biển kịp thời chuyển về Việt Nam.
Ngoài ra, dự án lưới điện truyền tải này cũng lập kỷ lục về việc huy động số người tham gia, khoảng 23.000 người. Trong đó, hai phần ba nguồn lực được huy động từ người dân, đoàn thanh niên, và cán bộ, kỹ sư có chuyên môn từ các công ty điện lực, truyền tải, Viettel, VNPT, PVN...
Công nhân của nhà thầu thi công trên công trường thuộc cung đoạn Thanh Hoá - Nam Định, tháng 7/2024. Ảnh: EVNNPT
Tổng giám đốc EVN Nguyễn Anh Tuấn nói đường dây 500 kV mạch 3 trên tinh thần phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị. Nhờ từng công đoạn được rút tiến độ, nỗ lực "thông tuyến" của cả hệ thống, "cao tốc" 500 kV mạch 3 trở thành dự án đạt kỷ lục về thời gian thi công, chỉ bằng một phần năm so với các cung đoạn trước đó.
"Trong quá trình làm việc, sẽ có những người bàn làm và có người bàn lùi, có những người quyết tâm và có người không. Nhưng đại đa số quyết tâm và biết cách làm thì sẽ làm được", Thủ tướng Phạm Minh Chính chia sẻ tại Hội nghị tổng kết ngành điện vào cuối năm ngoái. Lãnh đạo Chính phủ khẳng định công trình 500 kV mạch 3 Quảng Trạch - Phố Nối mang ý nghĩa "không gì là không thể".
Được xây dựng bởi người Pháp từ năm 1942 và chính thức khánh thành, đi vào hoạt động từ năm 1946, đây là nhà máy thủy điện đầu tiên tại Việt Nam.
Nhà máy thủy điện Ankroet tọa lạc sâu trong thung lũng Dan Kia - Suối Vàng, ẩn mình giữa những rừng thông xanh mướt, cách trung tâm TP Đà Lạt khoảng 15km.
Được xây dựng bởi người Pháp từ năm 1942 và chính thức khánh thành, đi vào hoạt động từ năm 1946, Ankroet là nhà máy thủy điện đầu tiên tại Việt Nam, mang dấu ấn lịch sử và kiến trúc độc đáo.
Đến nay, thủy điện Ankroet vẫn kiên cố, nổi bật với thiết kế hòa quyện cùng thiên nhiên. Toàn bộ công trình tựa như một biệt thự nghỉ dưỡng thanh lịch, khác hẳn hình ảnh thường thấy của các công xưởng công nghiệp.
Toàn cảnh Nhà máy thủy điện Ankroet. Nguồn ảnh: Báo Công Thương
Ban đầu, nhà máy có công suất thiết kế khiêm tốn chỉ 600kW, hoạt động song song với nhà máy điện diesel Đà Lạt, chủ yếu cung cấp điện cho các biệt thự trong khu vực.
Được thiết kế bởi người Pháp, Ankroet sử dụng những vật liệu quen thuộc thường thấy ở các biệt thự cổ điển, như mái ngói đỏ dốc lớn mang phong cách nhà rông Tây Nguyên.
Phần lớn các hạng mục được xây dựng từ đá chẻ, kết nối bằng mạch vữa, với việc thi công chủ yếu dựa vào sức người trong điều kiện hạn chế về công nghệ thời bấy giờ.
Khu vực lối vào nhà máy hiện còn trưng bày hệ thống máy móc, tuabin, bánh xe công tác... từng vận hành trong những năm đầu tiên của công trình, mang đến một góc nhìn sống động về lịch sử.
Một góc của Nhà máy thủy điện Ankroet. Nguồn ảnh: Báo Công thương
Đến năm 1960, nhằm đáp ứng nhu cầu xây dựng thủy điện Đa Nhim, người Nhật đã nâng công suất của nhà máy lên 3.100kW.
Đến năm 2004, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã nâng công suất của nhà máy Ankroet đạt công suất 4.400kW, tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong hệ thống năng lượng khu vực.
Cách nhà máy khoảng 5km là hệ thống đập tự tràn với dung tích hồ chứa lên tới 1 triệu m3 nước, tạo nên hồ Suối Vàng thơ mộng, nép mình giữa rừng thông bạt ngàn.
Toàn cảnh Đập Ankroet. Nguồn ảnh: VnExpress
Đập Ankroet được xây dựng bằng đá chẻ, dài 97m và cao hơn 10m. Đây là một trong những điểm tham quan nổi bật trong hành trình khám phá thung lũng Dan Kia - Suối Vàng.
Loại đá sử dụng để xây dựng đập và nhà máy đều được khai thác tại địa phương, và Ankroet cũng là nhà máy thủy điện duy nhất tại Việt Nam sở hữu đập tràn xây bằng đá chẻ.
Ngoài việc tham quan nhà máy và đập tràn, khu vực Suối Vàng còn là một điểm du lịch sinh thái hấp dẫn ở Đà Lạt.
Vào những thời điểm không xả lũ, dòng suối cạn nước cho phép du khách đi bộ giữa lòng suối, cắm trại hoặc thưởng ngoạn vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng nơi đây.
Bạn có ngạc nhiên khi biết rằng có khoảng 55 gigawatt điện mặt trời được sản xuất đằng sau đồng hồ đo (BTM) tại Hoa Kỳ không? Đó là một lượng điện mặt trời khổng lồ để được coi là BTM, nhưng câu chuyện còn nhiều điều hơn thế nữa. Con số này xuất phát từ một nghiên cứu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA) được tìm thấy trên trang web của EIA. Nó tạo nên một số bài đọc rất thú vị, bắt đầu bằng tuyên bố rằng hơn một phần ba công suất điện mặt trời của Hoa Kỳ đến từ danh mục điện mặt trời quy mô nhỏ. Trong trường hợp bạn đang thắc mắc, điện mặt trời quy mô nhỏ được định nghĩa là có công suất dưới một megawatt.
Hệ thống năng lượng mặt trời quy mô nhỏ dân dụng thường được lắp đặt trên mái nhà. Hệ thống thương mại và công nghiệp có thể được tìm thấy trên cả mái nhà và/hoặc mặt đất vì chúng có xu hướng có công suất lớn hơn nhu cầu của chủ nhà. Báo cáo EIA bắt đầu bằng việc nói rằng quy mô nhỏ được lắp đặt là 44 gigawatt vào năm 2023. Báo cáo tiếp tục nói rằng khi số liệu năm 2024 có sẵn, EIA ước tính rằng công suất lắp đặt sẽ tăng lên khoảng 55 gigawatt. Số liệu cuối cùng cho năm 2024 vẫn chưa có, nhưng quý thứ ba có vẻ khả quan.
Thử thách đằng sau đồng hồ đo
Theo EIA, vào năm 2023, khách hàng dân dụng chiếm 67% công suất điện mặt trời quy mô nhỏ. Phân khúc thương mại chiếm 27% và khu vực công nghiệp chiếm 6%. Nếu sử dụng con số 44 gigawatt, công suất điện mặt trời quy mô nhỏ của khu vực dân dụng là khoảng 29,5 gigawatt. Con số đó tăng lên 36,9 gigawatt nếu ước tính năm 2024 là chính xác và có lẽ là gần đúng khi xét đến tất cả hoạt động năng lượng mặt trời BTM được báo cáo khi năm 2024 kết thúc. Khi chúng ta đưa ra những con số gigawatt hai chữ số, có lẽ điều đó không quan trọng. Điều quan trọng là nó đang thu hút sự chú ý!
Khi các chuyên gia tập hợp lại, vấn đề này đang được thảo luận và một câu hỏi nảy sinh. Sẽ thế nào nếu toàn bộ lượng điện mặt trời BTM này có thể cải thiện mạng lưới phân phối? Nghe có vẻ như là một thách thức, nhưng liệu có phải vậy không? Một số lượng điện mặt trời quy mô nhỏ này đã được kết hợp. Các đơn vị tổng hợp này đang bán cho các công ty tiện ích bằng các phương pháp truyền thống mặc dù chúng có những hạn chế. Tất nhiên, điều đó lại đặt ra một câu hỏi khác. Việc tích hợp một công nghệ năng động như trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến vào các lưới điện siêu nhỏ thông thường sẽ có tác động gì?
Vâng, đó là một chủ đề thịnh hành đang được thảo luận tại các cuộc họp lưới điện thông minh trên toàn thế giới. Nó đề cập đến rất nhiều yếu tố của quá trình hiện đại hóa lưới điện như phân cấp và khử cacbon chẳng hạn. Các lưới điện siêu nhỏ tiêu chuẩn hoạt động tốt với các hệ thống năng lượng nhỏ và cục bộ, nhưng chúng cần được hỗ trợ khi phải hợp nhất và quản lý hàng nghìn nếu không muốn nói là hàng chục nghìn hệ thống năng lượng mặt trời quy mô nhỏ này cùng một lúc. Về vấn đề đó, các nguồn năng lượng phân tán (DER) khác cũng phải được đưa vào, và đây chính là lúc mọi thứ thực sự trở nên thú vị.
Lưới điện vi mô và quản lý
Bạn đã nghe nói đến microgrids do AI cung cấp, microgrids do AI điều khiển và microgrids được AI tăng cường chưa? Đây là ba thuật ngữ liên tục xuất hiện trong các tìm kiếm trên web. Các thuật ngữ này được sử dụng thay thế cho nhau, nhưng thực sự không nên như vậy. Có những điểm khác biệt, nhưng chúng thường bị bỏ qua. Về cơ bản, AI-enhanced ngụ ý AI là một bản nâng cấp nhỏ được sử dụng để mở rộng hệ thống. AI-powered tiến xa hơn một bước nữa khi AI là một thành phần chính của hệ thống. Thuật ngữ cuối cùng, AI-driven sử dụng AI làm lực lượng chủ đạo đằng sau chức năng của hệ thống.
Khi xử lý hàng gigawatt năng lượng mặt trời quy mô nhỏ và nhiều DER khác nhau, thì microgrid do AI điều khiển là công nghệ được lựa chọn. Ứng dụng này là cần thiết để công nghệ microgrid xử lý hiệu quả nhiều DER. Theo định nghĩa, microgrid do AI điều khiển là "công cụ ra quyết định". Nó kiểm soát phần lớn các hoạt động và vận hành của hệ thống theo thời gian thực. Trên thực tế, với microgrid do AI điều khiển, vấn đề nằm ở hệ thống kiểm soát quản lý, khác biệt đáng kể so với microgrid cũ.
Nói một cách đơn giản, microgrid truyền thống gặp khó khăn trong việc quản lý lượng dữ liệu khổng lồ đến với họ 24/7. Trong môi trường dữ liệu lớn ngày nay, đó không phải là một đặc điểm tốt. Khi dữ liệu đến từ một tập hợp nhiều DER, thì microgrid phải có khả năng kết hợp dữ liệu và phản hồi như một thực thể duy nhất. Đó là lý do tại sao microgrid do AI điều khiển đang là xu hướng, chúng được thiết kế cho loại hoạt động này. Hệ thống quản lý của chúng xem xét dữ liệu từ các DER tạo nên microgrid và hơn thế nữa để bao gồm mọi cơ sở dữ liệu tương tác với microgrid.
Bao gồm nhiều cơ sở dữ liệu thời gian thực như giá thị trường, mức tiêu thụ năng lượng, tình trạng lưới điện, điều kiện môi trường như điều kiện thời tiết, v.v. Một hệ thống quản lý lưới điện siêu nhỏ do AI điều khiển sẽ phân loại tất cả dữ liệu thời gian thực này và dự đoán nhu cầu năng lượng, nhận dạng các lỗ hổng của hệ thống và khôi phục hệ thống nhanh chóng trong thời gian mất điện và chúng thực hiện điều đó một cách tự động! Nếu có những khu vực bị thiếu trong dữ liệu lớn khổng lồ được cung cấp, công nghệ AI có thể ngoại suy dữ liệu mà nó có và điền vào chỗ trống. Những khả năng này làm cho loại lưới điện siêu nhỏ này phản ứng nhanh hơn khi quyết định thời điểm tạo ra, lưu trữ hoặc bán điện.
Tác động của AI đến những điều Giả sử
Đã có nhiều nghiên cứu được công bố về lợi ích của AI đối với hệ thống cung cấp điện và lưới điện siêu nhỏ. Tất cả đều chỉ ra rằng công nghệ AI mang lại độ tin cậy cao hơn, tính linh hoạt tốt hơn, chất lượng điện năng được cải thiện và khả năng phản hồi vượt trội, nhưng vẫn còn những lợi ích khác khó có thể định lượng. Các số liệu thống kê khác nhau tùy thuộc vào các thông số của nghiên cứu và các quy trình được tuân theo. Do tính phức tạp của chủ đề và sự đa dạng rộng rãi của các nghiên cứu được so sánh, việc so sánh các phạm vi thay vì kết quả số có thể giúp giảm sự nhầm lẫn.
Một số nhóm báo cáo rằng các hệ thống quản lý lưới điện siêu nhỏ do AI điều khiển có thể giảm đáng kể mức tiêu thụ năng lượng từ 10% đến 20%. Cũng có báo cáo cho biết các kỹ thuật nhu cầu năng lượng do AI điều khiển có thể giảm lãng phí năng lượng từ 15% đến 20%. Một nhóm khác cho biết lưới điện thông minh do AI điều khiển có thể giảm tổn thất phân phối năng lượng tới 30%, nhưng việc cải thiện việc sử dụng năng lượng phù hợp với cuộc thảo luận này. Tất cả các lưới điện siêu nhỏ do AI điều khiển này đều cung cấp các đặc điểm cung cấp một số giải pháp cho những câu hỏi "nếu như" xuất hiện bất cứ khi nào các cơ quan quản lý, tiện ích và nhà điều hành lưới điện gặp nhau.
Những câu hỏi "nếu như" là những câu hỏi đơn giản xuất hiện khi quá trình đánh giá bắt đầu. Đây là một tiến trình mà chúng ta trải qua khi đánh giá, chẳng hạn như nếu một số chủ nhà muốn kết hợp các tấm pin mặt trời trên mái nhà của họ để có được mức giá tốt hơn khi bán lượng điện dư thừa thì sao? Hoặc, nếu thêm hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin thì sao? Còn nếu họ muốn biến tất cả các DER này thành một lưới điện siêu nhỏ cộng đồng thì sao? Nếu thêm xe điện vào các lưới điện siêu nhỏ này thì sao?
Cảnh quan thay đổi nhanh chóng
Đột nhiên, sự đa dạng của các tùy chọn khiến một khái niệm đơn giản trở nên khó khăn hơn nhiều, đó là một lý do khác khiến sự quan tâm đến các lưới điện siêu nhỏ do AI điều khiển ngày càng tăng. Việc tích hợp sự đa dạng của các DER năng lượng sạch vào các hệ thống lưới điện siêu nhỏ là một yếu tố quan trọng để có nguồn cung cấp năng lượng đáng tin cậy. Vẫn còn rất nhiều cuộc tranh luận đang diễn ra về ưu và nhược điểm của việc sử dụng các lưới điện siêu nhỏ do AI điều khiển, nhưng việc sử dụng AI đang mở rộng nhanh chóng. Nó đặt ra các vấn đề về an ninh mạng cùng với khả năng ra quyết định tự động của nó. Cũng có một số người sẽ đợi cho đến khi AI trở thành một công nghệ không gây tranh cãi - chúc may mắn với điều đó.
Khi năng lượng mặt trời trên mái nhà lần đầu tiên xuất hiện, đã có những cuộc thảo luận tương tự về việc áp dụng công nghệ đó, nhưng khách hàng không lắng nghe. Họ đã cam kết rất nhiều vào năng lượng mặt trời và họ cũng đã bổ sung thêm các hệ thống lưu trữ năng lượng. Vài thập kỷ sau, chúng ta có 55 gigawatt BTM năng lượng mặt trời quy mô nhỏ đã sẵn sàng để các đơn vị tổng hợp cung cấp năng lượng cho một loạt các hệ thống lưới điện siêu nhỏ do AI điều khiển. Tiến thêm một bước nữa, hãy xem xét các lưới điện siêu nhỏ do AI điều khiển quản lý nhiều DER khác nhau đã được thảo luận. Những lợi ích tiềm năng của việc kết hợp các lưới điện siêu nhỏ do AI điều khiển này và sử dụng chúng như một nhà máy điện ảo (VPP) là gì?
Điều này sẽ là thách thức với các lưới điện siêu nhỏ truyền thống, nhưng không phải với các lưới điện siêu nhỏ do AI điều khiển này. Kết hợp với các công nghệ truyền thông tiên tiến và điện toán đám mây tinh vi, các lưới điện siêu nhỏ do AI điều khiển thúc đẩy khái niệm VPP. Chúng ta đã nói về các công nghệ không dây là giải pháp cho hệ thống truyền tải cũ kỹ và tắc nghẽn. Các VPP do lưới điện siêu nhỏ do AI điều khiển sẽ giống như một công nghệ tăng cường lưới điện trên steroid. Không phải là không có các dự án VPP đang hoạt động, nhưng chúng ta cần nhiều dự án hơn nữa và các lưới điện siêu nhỏ do AI điều khiển chắc chắn sẽ đưa chúng ta lên một tầm cao mới.
Một thông cáo báo chí gần đây từ Con Edison cho biết khách hàng của họ vẫn đang tiếp tục đầu tư vào năng lượng sạch. Kết quả là, những khách hàng đó đã sản xuất 647 megawatt công suất năng lượng mặt trời từ hơn 72.500 hệ thống năng lượng mặt trời vào mùa hè năm ngoái. Họ chỉ ra rằng con số này tương đương với "năng lượng gấp năm lần so với nhu cầu để cung cấp điện cho Quảng trường Thời đại". Con Edison cho biết điều này "giúp giảm các đỉnh năng lượng, tác động đến môi trường và chi phí". Hãy tưởng tượng lưới điện siêu nhỏ do AI thúc đẩy VPP mà 72.500 hệ thống này có thể mang lại.
Có rất nhiều ứng dụng tiềm năng cho các microgrid do AI điều khiển và VPP chỉ là một trong số đó. Còn việc tận dụng microgrid do AI điều khiển để nhìn xa hơn các điều kiện hiện tại và xác định tình trạng mất điện sắp xảy ra thì sao? Các tải trọng quan trọng sẽ được cô lập và phục vụ thông qua microgrid mà không cần bất kỳ sự can thiệp nào của con người. Trong một lưới điện đang nỗ lực cải thiện độ tin cậy và khả năng phục hồi, các công nghệ tăng cường lưới điện như AI là cần thiết, nhưng việc hiểu cách chúng hoạt động là tối quan trọng. Điều quan trọng không kém là hiểu những gì chúng không thể làm, nhưng điều đó giúp chúng ta tham gia và học hỏi!
Về tác giả
Gene Sói
Gene Wolf đã thiết kế và xây dựng các trạm biến áp và các cơ sở công nghệ cao khác trong hơn 32 năm. Ông đã nhận bằng BSEE từ Đại học bang Wichita. Ông đã nhận bằng MSEE từ Đại học bang New Mexico. Ông là kỹ sư chuyên nghiệp đã đăng ký tại các tiểu bang California và New Mexico. Ông bắt đầu sự nghiệp của mình với tư cách là kỹ sư trạm biến áp cho Kansas Gas and Electric, nghỉ hưu với tư cách là Kỹ sư trưởng của các trạm cho Công ty dịch vụ công cộng New Mexico gần đây và thành lập Lone Wolf Engineering, LLC, một công ty tư vấn kỹ thuật.
Gene được công nhận rộng rãi là một nhà lãnh đạo kỹ thuật trong ngành điện. Gene là thành viên của IEEE. Ông là cựu Chủ tịch Ủy ban T&D PES của IEEE. Ông đã giữ chức Chủ tịch Tiểu ban HVDC & FACTS và là thành viên của nhiều nhóm làm việc T&D. Gene cũng hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo. Ông đã tài trợ cho việc thành lập tiểu ban “Tích hợp năng lượng tái tạo vào lưới điện truyền tải và phân phối” và tiểu ban “Truyền tải và phân phối lưới điện thông minh” trong ủy ban Truyền tải và phân phối.
